Otizmde Uygun Yaklaşımların Bir Arada Kullanılması

Otizm tanısı almış bir çocuk için yapılacak en doğru şey, uygun bir müdahale programı belirleyip en erken zamanda eğitime başlamaktır.  Günümüzde otizmin tedavisi olarak bilinen en geçerli yol ‘’özel  eğitim’’ dir. Söz konusu özel eğitim olunca da ailelerin karşısına birden fazla yaklaşım ve eğitim yöntemi çıkmaktadır.  Burada önemli olan nokta ise her çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarının farklı olduğunu kabul etmek  ve bu çerçevede bir müdahale programı geliştirmektir.

Şu an için kabul edilen ve bilimsel kaynağı olan en geçerli yöntem ABA (Applied Behavior Analysis)’dir.

ABA’in üzerinde durduğu iki önemli nokta,

  • Çocuk üzerinde yapılan gözlemler ve tutulan kayıtlar ile uygun olmayan davranışların en aza indirilmesi ve uygun pekiştireçlerle çocuğun hayata uyum sağlamasını kolaylaştıran uygun davranışların kazandırılması,
  • Çocuğun yaşından ve gelişim seyrinden beklenen becerilerin belirlenmesi, bunların küçük parçalar halinde programlanıp uygun ip uçları ile öğretilmesi,  farklı ortam ve kişilerle genellenmesidir.

Otizmde kullanılan bir diğer yöntem ise, gelişimsel, bireysel farklılıklara ve karşılıklı ilişkiye dayanan Floortime’dır.

Floortime, çocuğun sosyal, duygusal ve zihinsel yönden kuvvetli yönlerini belirleyip, etkileşimsel bir yaklaşımla bu yönlerin üzerine yeni beceriler inşaa etmeyi hedefler.

Otizmli çocuklar için yapılması gereken ise farklı yöntemlerin kuvvetli yönlerini bir araya getirip ‘’her çocuk için özel’’ program hazırlamaktır.

Davranışçı bir yöntem olan ABA ile çocuğun davranışlarını kontrol altına alıp, ona yeni becerileri uygun ip ucu ve pekiştireçler ile öğretip; etkileşimci bir yaklaşım olan Floortime ile onun liderliğini kabul ettiğimizi hissettirmeli ve bize kendini rahat bir şekilde ifade edebileceği ortamlar sunmalıyız.

Bunu yaparken akıllara takılan bir soru ise ‘’Hangisinden başlamalıyız?’’dır. Bu konuda bir öncelik belirlerken çok dikkatli ve gözlemci olmalıyız. Eğer çocuk fazlasıyla problem davranış gösteriyor ise burada yapılması gereken eğitime engel olacağını düşündüğümüz problem davranışları kontrol altına almak ve sonrasında becerilerin öğretimine başlamaktır; fakat bunu yaparken çocuğa onun varlığını kabul ettiğimizi hissettirmeyi göz ardı etmemeliyiz. Unutmamalıyız ki çocuklar, kendilerini rahat hissettikleri ve ifade edebildikleri ortamlarda çok daha yüksek performans sergilerler.

Mehmet Ala
Özel Eğitim Uzmanı